W dniu 31 stycznia 1980 roku przegłosowano w Sejmie ustawę powołującą Naczelny Sąd Administracyjny w efekcie czego NSA oficjalnie powstał 1.09.1980 roku. Ideą towarzyszącą powstaniu NSA była weryfikacja działalności administracyjnej i przestrzegania prawa przez sądy wojewódzkie. Po latach kolejne ustawy dotyczące NSA doprowadziły w 2004 roku do jego całkowitej odrębności i niezależności.

Naczelny Sąd Administracyjny jest organem sądowniczym, który pełni sądowy nadzór administracji publicznej. NSA ma siedzibę główną w Warszawie oraz ośrodki zamiejscowe w Bydgoszczy, Białymstoku, Gdańsku, Gliwicach, Gorzowie Wielkopolskim, Kielcach, Krakowie, Lublinie, Łodzi, Opolu, Olsztynie, Poznaniu, Rzeszowie, Szczecinie i Wrocławiu.

Na NSA składają się sędziowie (składający się na Zgromadzenie Ogólne Sędziów) oraz Prezes i Wiceprezesi Sądu, których powołuje i odwołuje Prezydent RP spośród sędziów, za zgodą Zgromadzenia Ogólnego Sędziów NSA. Wykonywanie obowiązków organów NSA wspomaga Kancelaria Prezesa NSA, Biuro Orzecznictwa i Wydział Informacji Sądowej. W 2010 r. w NSA zasiadało 93 sędziów.

W skład NSA wchodzi Izba Finansowa (piastująca nadzór w przypadkach świadczeń pieniężnych), Gospodarcza (piastująca nadzór w sprawach działalności gospodarczej i wszelkich zagadnień z nią związanych) i Ogólnoadministracyjna (sprawująca kontrolę w pozostałych sprawach administracyjnych). Poczynaniem Izb kierują mianowani przez prezesa wiceprezesi NSA.

Do głównych czynności Naczelnego Sądu Administracyjnego można zaliczyć:

• rozważanie odwołań od orzeczeń Wojewódzkich Sądów Administracyjnych,
• podejmowanie uchwał objaśniających niejednoznaczne przepisy prawne,
• wydawanie uchwał rozsądzających rozbieżnie interpretowane przepisy prawne w konkretnych sprawach sądowo-administracyjnych,
• decydowanie w sporach pomiędzy podmiotami jednostek samorządu terytorialnego oraz samorządowymi kolegiami odwoławczymi,
• rozpoznawanie innych sporów wynikających z przepisów odrębnych ustaw.

Ponad to NSA jest sądem dyscyplinarnym i rozporządzającym w sprawach dyscyplinarnych sędziów sądów administracyjnych.